ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ - ΕΘΝΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ: Ποια η διαφορά ανάμεσα σε γεωπολιτική, γεωστρατηγική και γεωπροπαγάνδα

Του ΙΩΑΝΝΗ ΜΑΖΗ

    Η Γεωπολιτική δεν προτείνει πολιτικό Λόγο, δεν προτείνει ιδεολογικό πρότυπο, δεν προτείνει πολιτική θεωρία. 

Η Γεωπολιτική ανάλυση περιγράφει, καταγράφει το σύστημα και τα υποσυστήματά του. Συμπληρώνει την εικόνα του συστήματος που μελετά, απαλλάσσοντάς την από τον κονιορτό των ιδεολογημάτων, των συλλογικών φαντασιώσεων, των εθνικιστικών στερεοτύπων.  

Η Γεωπολιτική είναι Γνώση, ασφαλώς, και ως Γνώση δεν ευθύνεται για την χρήση, η οποία της επιφυλάσσεται από κοινωνικούς ή πολιτικούς φορείς.

Η Γεωπολιτική δεν «χωροποιεί» την διεθνή πολιτική, με την έννοια ότι δεν συνηγορεί σε προειλημμένες πολιτικές αποφάσεις, ενδύοντάς τις εκ των υστέρων με το δελεαστικό και πειστικό ένδυμα της χωρικής μετρήσιμης ποσοτικά, πραγματικότητας. Τουναντίον η Γεωπολιτική μπορεί να αποκαλύψει τις ιδιοτέλειες της πολιτικής, τα απόκρυφα και μυστικά σημεία της. Αυτά που η σκεπτόμενη κοινωνία δεν πρέπει να γνωρίζει, ώστε να είναι χειραγωγήσιμη. Μπορεί να αποκαλύψει τις υστερόβουλες χωροποιήσεις.

Η Γεωπολιτική ανάλυση με την αποστειρωμένη από προσηλώσεις και ιδεοληψίες καταγραφική συστημική της μέθοδο, ανατρέπει τα πολιτικά ιερατεία και εργάζεται προς όφελος του σκεπτόμενου πολίτη. 

Άλλο, λοιπόν, η Γεωπολιτική και άλλο η Γεω-προπαγάνδα και ο Γεω-μεσσιανισμός που προκύπτει και καλύπτεται από αυτήν.

Η δήθεν γεωπολιτική χωρίστηκε κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου σε δύο ανταγωνιστικές σχολές σκέψης, μια εθνοκεντρική και μια με ουνιβερσαλιστικές τάσεις. 

Είναι όμως προφανές ότι και στις δύο περιπτώσεις, υπάρχει εν σπέρματι μια ιδεολογική-ιδεοληπτική προσέγγιση: είτε η εθνικιστική είτε η ουνιβερσαλιστική.  

Όποια από τις δύο και αν διαλέξουμε πρέπει να γνωρίζουμε ότι δεν υπηρετούμε την Γεωπολιτική αλλά την πολιτική, υπό την επήρεια μάλιστα μιας συγκεκριμένης ιδεολογικής αντιλήψεως. Η ιδεολογική προσήλωση και η γεωπολιτική είναι έννοιες και οντότητες αλληλογρονθοκοπούμενες.

Ο γεωπολιτικός αναλύει και αναδεικνύει την αμυντική, οικονομική, πολιτική και πολιτισμική δομή των αντιπαρατιθέμενων ή συνεργαζόμενων Εθνικών Κοινωνικών Σχηματισμών, καταγράφει τα ουσιαστικά τους χαρακτηριστικά, τα σημεία τριβής τους, τις τάσεις παρακμής τους, χρησιμοποιώντας κατά το μέγιστο δυνατό βαθμό ποσοτικά στοιχεία, τα οποία και δεν επιδέχονται αμφισβητήσεως.

Είναι προτιμότερο να υπάρχει μια πραγματιστική βάση στοχασμού περί της λειτουργίας και της δομής του γεωγραφικού συμπλόκου, όπου εξετάζεται η ανισόρροπη κατανομή της πάσης φύσεως ισχύος, παρά η οποιαδήποτε ιδεοληπτική προσέγγιση, όσο και αν διεκδικεί για τον εαυτό της τα εύσημα της Ηθικής. Και αναφερόμενοι στον παράγοντα «Ηθική στη Διεθνή Τάξη» θα αντιλαμβανόμεθα οπωσδήποτε την ασάφεια, την σχετικότητα, κοντολογίς την ρευστότητα του όρου.

Ανήθικη η γεωπολιτική;

Για ποια «Ηθική» ομιλούμε; 

Για την «μαρξιστική» ηθική; 

Για την «φιλελεύθερη» ηθική; 

Για την «συντηρητική» ηθική; 

Για την «εθνικιστική» ηθική; 

Την ηθική του Μαρκησίου ντε Σαντ ή μήπως αυτήν της Ιωάννας της Λωραίνης;  

Tου Μακιαβέλι ή του Κάντ; 

Λέγεται συχνά από τους πολέμιους της Γεωπολιτικής ότι πρόκειται για την θεωρητική βάση της realpolitik και η realpolitik δεν ενδιαφέρεται για την Ηθική. Ως εκ τούτου, η Γεωπολιτική ως μη ενδιαφερομένη για την Ηθική, είναι «ανήθικη»!

Νομίζω ότι ο πρωτοετής φοιτητής της φιλοσοφίας είναι σε θέση να καταλάβει το σόφισμα αυτό και να το καταγγείλει. Ναι. Είναι απολύτως ορθόν και απολύτως συμβατό με τα θεωρητικά (απ)-αιτήματα της Γεωπολιτικής να μην προτείνει ηθικούς κώδικες διαχειρίσεως των διεθνώς συμβαινόντων. Τα αναλύει όμως και αναδεικνύει τους ουσιαστικούς συντελεστές της Δομής και της Λειτουργίας τους. Δεν προτείνει «Ηθική», διότι γενικότερα δεν προτείνει καν «Πολιτική». Άλλωστε, η «Ηθική» είναι μέγεθος, το οποίο δυσχερέστατα ποσοτικοποιείται! Ας μην λησμονούμε: ο ακτινολόγος δεν προτείνει θεραπεία. Δίδει, όμως, την εικόνα της πραγματικότητος. Αντίστοιχο είναι το πεδίο δράσεως της γεωπολιτικής, αλλά και το καθήκον του γεωπολιτικού αναλυτού.

Ανιαρώς αναφέρω τους τέσσερις πυλώνες τις γεωπολιτικής αναλύσεως, τους οποίους προς όφελος της συζητήσεως θα μπορούσα να ονομάσω «πεδία άντλησης μετρήσιμων μεγεθών-συντελεστών της ανάλυσης», ή «γεωπολιτικών δεικτών».  

Αυτοί οι πυλώνες, αυτά τα «πεδία» είναι το αμυντικό, το οικονομικό, το πολιτικό και το πολιτισμικό-πληροφορίας. Αν, λοιπόν, ακολουθήσουμε αυτή την μέθοδο προσεγγίσεως της γεωπολιτικής αναλύσεως θα προβούμε αναγκαστικά και σε μια ανάγνωση της οικονομικής πραγματικότητας.

Γεωπροπαγάνδα

Το πρώτο πράγμα που θα αντιμετωπίσουμε σ’ αυτή μας την προσέγγιση θα είναι η μορφή της ενέργειας που κινεί την Οικονομία. Άν η ενέργεια είναι προελεύσεως λιγνίτου, ευτυχής θα είναι ο κάτοχος των αποθεμάτων λιγνίτου και οι διακινητές του. Αν η μορφή ενέργειας είναι πετρελαϊκής βάσεως, ευτυχείς θα είναι οι κάτοχοι των αποθεμάτων πετρελαίου και οι διακινητές των. Αν η ενέργεια είναι το υδρογόνο θαλασσίας προελεύσεως, ευτυχείς θα είναι οι παράκτιες χώρες, κ.τ.λ. Ποιος είναι ο αναλυτής, ο οποίος θα παραμείνει στη μελέτη των αποθεμάτων λιγνίτου ως κυρίαρχης σημασίας στρατηγικών αποθεμάτων, όταν οι διεθνείς οικονομικές δομές βασίζονται π.χ. στο πετρέλαιο ή στο φυσικό αέριο;

Αυτή, όμως, η παρατήρηση αποδεικνύει ότι η γεωπολιτική ανάλυση δεν βλάπτεται λόγω θεοποιήσεως από κάποιον «αρχιερέα-αναλυτή», κάποιων δήθεν σταθερών. Οι οποιεσδήποτε σταθερές θα ήταν καλύτερο να ονομάζονται Γεωπολιτικοί Συντελεστές / Δείκτες και να αντιλαμβανόμεθα ότι υπόκεινται στην αμυντική, οικονομική, πολιτική και πολιτισμικο-πληροφοριακή συγκυρία. Κοντολογίς, δεν πρόκειται για διαχρονικά και διιστορικά τοτέμ, αλλά για οντότητες μέσης και μακράς διάρκειας.

Ένα πολύ καλό παράδειγμα γεω-προπαγάνδας και αναλόγου χρήσεως των λεξιλογίων της ιστορικής και της γεωγραφικής επιστήμης είναι και η περίπτωση του λεγομένου Μακεδονικού ζητήματος. Όπως πολύ σωστά αναφέρει ο Α. Χουλιάρας «…η Ελλάδα εδαφικοποιεί την ιστορία και η ΠΓΔΜ ιστορικοποιεί το έδαφος».  

Ας σκεφτούμε, όμως, ότι δεν υπάρχει καμία καταχρηστική, αντιεπιστημονική και κατακριτέα διαδικασία στη διαπίστωση ότι οι ανθρώπινες δράσεις και ενέργειες, τα ανθρώπινα έργα και λειτουργίες, οι ανθρώπινες σκέψεις και αντιλήψεις, οι ανθρώπινες κοινωνίες επιτέλους, εντoπίσθησαν και κατεγράφησαν στο «ιστορικό ρευστό» όπως αυτό έρεε στην γεωγραφική του κοίτη.

Δεν εντοπίσθησαν ούτε κατεγράφησαν in vitro, αλλά in vivo. Aν, λοιπόν, ο όρος «εδαφικοποίηση της ιστορίας» σημαίνει «διαστροφή και αλλοίωση των ιστορικών δεδομένων που έλαβαν χώρα σε συγκεκριμένο γεωγραφικό χώρο», τότε δεν μπορούμε να δεχθούμε το ανωτέρω λογοπαίγνιο ως έγκυρο. Αν δεν σημαίνει αυτό, τότε απλώς κομίζει γλαύκαν ες Αθήνας! 

Μένει, όμως, να τονίσουμε ότι...

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ - ΕΘΝΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ: Γιατί η στρατικοποίηση των νήσων μας στο Αιγαίο είναι θεμελιώδες εθνικό δικαίωμα

ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΟ

Του Λάμπρου Τζούμη

Αντιστρατήγου ε.α.

Σε συνέντευξη που παραχώρησε ο Τούρκος ΥΠΕΞ Χ.Ακάρ ζήτησε τον αφοπλισμό των νησιών του Αιγαίου καθόσον όπως ανέφερε η στρατικοποίηση αυτών αποτελεί ξεκάθαρη παραβίαση των διεθνών συνθηκών και συμβάσεων. 

Επί του εν λόγω θέματος να επισημάνουμε τα εξής:

Το καθεστώς που διέπει την στρατικοποίηση των νησιών διαφέρει για τα νησιά Λήμνου, Σαμοθράκης από αυτό των νησιών Λέσβου, Χίου, Σάμου, Ικαρίας και διαφορετικό είναι το καθεστώς που ισχύει για τα Δωδεκάνησα. Για το θέμα αυτό επισημαίνονται βασικά σημεία στο τέλος του κειμένου.

Το θεμελιώδες δικαίωμα της Ελλάδας για την στρατικοποίηση των νησιών πηγάζει από τα εξής:

Πρώτον: Σύμφωνα με το άρθρο 51 του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών περί νόμιμης άμυνας σε περίπτωση απειλής στρεφομένης κατά των νησιών της ή οποιουδήποτε άλλου μέρους της επικράτειας της. Η νόμιμη άμυνα, ένα από τα σπουδαιότερα δικαιώματα της διεθνούς έννομης τάξεως, έχει χαρακτήρα αναγκαστικού δικαίου και με την ιδιότητα αυτή έχει αυξημένη νομική ισχύ και υπερισχύει όλων των άλλων διεθνών κανόνων. Όλα τα ανωτέρω υποχρεώνουν και νομιμοποιούν την Ελλάδα να προβεί στη λήψη όλων των αναγκαίων προληπτικών αμυντικών μέτρων προκειμένου να προστατεύσει τα ελληνικά νησιά του Αιγαίου.

Δεύτερον: Η αναθεωρητική στρατηγική της Τουρκίας που εκδηλώνεται καθημερινά με παραβιάσεις – παραβάσεις του Ελληνικού Εναερίου Χώρου, του οποίου έχει αναλάβει την υποχρέωση να σέβεται (άρθρο 13 της Συνθήκης Ειρήνης της Λωζάννης).

Τρίτον : Οι απροκάλυπτες τουρκικές απειλές σε περίπτωση που η Ελλάδα προχωρήσει στην επέκταση των χωρικών της υδάτων στα 12 νμ, όπως έχει το νόμιμο δικαίωμα, αυτό θα αποτελέσει αιτία πολέμου (casus belli).

Τέταρτον: Ο τρόπος που ενεργεί τις τελευταίες δεκαετίες, παραβιάζοντας συστηματικά τις διατάξεις του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, όπως η εισβολή στην Κύπρο το 1974. Παρά τις πολυάριθμες αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας και της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών, συνεχίζει να διατηρεί σημαντική στρατιωτική δύναμη στα κατεχόμενα εδάφη, γεγονός το οποίο συνιστά απειλή κατά της διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας.

Πέμπτον: Η άνευ προηγουμένου συγκέντρωση στρατιωτικών μέσων και δυνάμεων, σε περιοχές και σημεία της ακτής της Μικράς Ασίας, οι οποίες στρέφονται εναντίον των ελληνικών νησιών, με δεδομένο ότι δεν υπάρχει κανείς άλλος πιθανός στόχος στην περιοχή. Η απειλή αυτή προέρχεται κυρίως από την 4η Τουρκική Στρατιά (γνωστή ως Στρατιά Αιγαίου), η οποία συγκροτεί τη «Διακλαδική Δύναμη Ειδικής Αποστολής», με Σχηματισμούς που αναλαμβάνει Υπό Διοίκηση ή Υπό Επιχειρησιακό Έλεγχο, ενώ προικοδοτείται με αεροπορικό και ναυτικό δυναμικό, ώστε να δύναται να διεξαγάγει αποβατικές, αεροκίνητες και αεραποβατικές επιχειρήσεις. Ο τρόπος εκπαίδευσης και η αποστολή της είναι καθαρά επιθετικού χαρακτήρα.

Το πρόβλημα της άμυνας και της προστασίας των νησιών μεγεθύνεται αν ληφθεί υπόψη το ιδιόμορφο γεωγραφικό περιβάλλον του Αιγαίου, με το πλήθος των νησιών που είναι κατανεμημένα σε όλο το μήκος και πλάτος του, με τα μεγαλύτερα και σπουδαιότερα από αυτά να βρίσκονται σε πολύ μικρή απόσταση από τις Τουρκικές ακτές, ενώ απέχουν αρκετές δεκάδες μίλια από τις ακτές της ηπειρωτικής Ελλάδας.

Έκτον: Το τεράστιο εξοπλιστικό πρόγραμμα της Τουρκίας και για τους τρεις κλάδους των τουρκικών Ε.Δ. που ήδη βρίσκεται σε εξέλιξη αλλά και αυτό που έχει προγραμματιστεί για τα επόμενα χρόνια. Ο στόχος όπως έχει δηλώσει ο Ερντογάν είναι η Τουρκία να καταστεί αυτάρκης και να βασιστεί εντελώς στην αμυντική της βιομηχανία μέχρι το 2023 (συμβολική χρονολογία επέτειο των εκατό χρόνων της ίδρυσης της τουρκικής δημοκρατίας).

Έβδομον: Η πάγια στρατηγική προσέγγιση της Άγκυρας για τη αμφισβήτηση της θαλάσσιας και χερσαίας ελληνικής κυριαρχίας στο Αιγαίο, επί του οποίου η Ελλάδα απολαμβάνει πλήρη και αποτελεσματική κυριαρχία εδώ και δεκαετίες και η οποία εκδηλώνεται είτε σε ρητορικό ή σε επιχειρησιακό επίπεδο (Ίμια, γκρίζες ζώνες, κ.λπ) με ορατό σκοπό την αλλοίωση ή και ανατροπή του σημερινού καθεστώτος.

Αναφορικά με τις διατάξεις που αναφέρονται στο καθεστώς των νησιών επισημαίνονται τα εξής:

Το καθεστώς των νησιών Λήμνου και Σαμοθράκης διέπεται από τη σύμβαση για τα στενά του Μοντρέ του 1936, η οποία αντικατέστησε τη σύμβαση της Λωζάννης του 1923. Η συνθήκη του Μοντρέ  υπογράφηκε το 1936 από τη Βουλγαρία, Ρουμανία, Σοβιετική Ένωση, Τουρκία, Αυστραλία, Γαλλία, Ελλάδα, Ιταλία, Αγγλία και Γιουγκοσλαβία. Είναι η συμφωνία που παραχωρεί τον έλεγχο των στενών του Βοσπόρου και των Δαρδανελίων στην Τουρκία και ρυθμίζει τη στρατιωτική δραστηριότητα στην περιοχή. Η διάρκειά της είναι 20ετής και υποκαθιστά (δηλ. καταργεί με αντικατάσταση) τη σύμβαση της Λωζάννης του 1923.

Ισχύει όμως µέχρι σήµερα, παρόλο που προβλέπεται διαδικασία τροποποίησης/αναθεώρησής της, καθόσον δεν την έχει καταγγείλει κάποιο από τα συμβαλλόμενα µέρη και συνεπώς η ισχύς της ανανεούται. Σύμφωνα με το άρθρο 1 αναφέρεται ότι: «Η Τουρκία θα δύναται να επανεξοπλίση αµέσως την ζώνην των Στενών οία καθορίζεται εν τω προοιµίω της ρηθείσης Συµβάσεως».

Εύλογες απορίες δημιουργεί γιατί η ελληνική πλευρά δεν ζήτησε να συμπεριληφθεί παρόµοια διάταξη στη συνθήκη του Μοντρέ και για τα ελληνικά νησιά (Λήµνο και Σαµοθράκη) που είχαν επίσης υπαχθεί σε καθεστώς αποστρατικοποίησης µε την υπό κατάργηση, συνθήκη της Λωζάννης για το καθεστώς των στενών. Οι πιθανές εκδοχές για το γεγονός αυτό είναι η αδυναμία σωστής εκτίμησης από ελληνικής πλευράς συσχετισµού του επανεξοπλισµού των στενών µε αυτό των δύο ελληνικών νησιών και η ύπαρξη της «ελληνοτουρκικής φιλίας» επί της οποίας πολλά είχαν στηριχθεί.

Η θέση της ελληνικής πλευράς είναι ότι η ενέργεια να επανεξοπλίσει τη Λήµνο και τη Σαµοθράκη µετά την έναρξη ισχύος της σύµβασης είναι σύµφωνη προς τη συνθήκη του Μοντρέ διότι αυτή κατήργησε την αντίστοιχη σύµβαση της Λωζάννης, η οποία και πρoέβλεπε το καθεστώς αποστρατικοποίησης για τα δύο νησιά. Η νέα σύμβαση (Μοντρέ), δεν περιλαµβάνει διάταξη για αποστρατικοποίηση των δύο ελληνικών νησιών. Η νομιμότητα της ενέργειας επανεξοπλισµού της Λήµνου και Σαµοθράκης ενισχύεται και από:

Πρώτον: Την επιστολή που απηύθυνε ο Τούρκος πρέσβης στην Αθήνα το 1936, στον Πρωθυπουργό Ιωάννη Μεταξά. Στην επιστολή αυτή αναγνωρίζεται επίσηµα από τουρκικής πλευράς, χωρίς καµία επιφύλαξη και περιορισµό το δικαίωµα της Ελληνικής κυβέρνησης να επανεξοπλίσει τα δύο νησιά παράλληλα µε τον επανεξοπλισµό των Στενών. Συγκεκριµένα αναφέρει ότι: «είµαστε εξ’ ολοκλήρου σύµφωνοι όσον αφορά στον εξοπλισµό των νησιών Σαµοθράκης και Λήµνου, ταυτόχρονα µε τον εξοπλισµό των Στενών».

Δεύτερον: Την επίσηµη δήλωση του Τούρκου Υπουργού Εξωτερικών Rustu Aras στην τουρκική εθνοσυνέλευση, την 31η Ιουλίου 1936, κατά τη συζήτηση επικύρωσης της σύµβασης του Μοντρέ, παρουσία του Πρωθυπουργού Ισµέτ Ινονού. Η ακριβής δήλωση έχει ως εξής: «Οι διατάξεις που αναφέρονται στα νησιά Λήµνος και Σαµοθράκη, τα οποία ανήκουν στη γείτονα και φίλη Ελλάδα και που ήσαν αποστρατιωτικοποιηµένα, µε βάση τις σχετικές διατάξεις της συνθήκης της Λωζάννης καταργούνται κι’ αυτές από την συνθήκη του Μοντρέ» Σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, η δήλωση αποτελεί επίσημη τουρκική θέση, καθόσον έγινε από τον καθ’ ύλη αρµόδιο Υπουργό Εξωτερικών ενώπιον του κοινοβουλίου της χώρας του κατά τη διαδικασία επικύρωσης της σύµβασης.

Τρίτον: Την επίσηµη ενηµέρωση από την Ελλάδα των κυβερνήσεων της Γαλλίας, Ιταλίας και Μεγάλης Βρετανίας, ότι µετά την έναρξη ισχύος της Σύµβασης του Μοντρέ η Ελληνική κυβέρνηση «προέβη σε στρατιωτική κατάληψιν των νήσων Λήµνου και Σαµοθράκης». Καµία από τις τρεις κυβερνήσεις δεν έφερε αντίρρηση ούτε εξέφρασε κάποια επιφύλαξη για τον επανεξοπλισµό των δύο νησιών.

Τέταρτον: Σύµφωνα µε την επίσηµη τουρκική θέση, που περιλαµβάνεται στην ιστοσελίδα του τουρκικού Υπουργείου Εξωτερικών το καθεστώς αποστρατικοποίησης της Λήµνου και Σαµοθράκης προβλέπεται, από το άρθρο 12 της συνθήκης της Λωζάννης και συνεχίζει να ισχύει, διότι η σύµβαση του Μοντρέ δεν την τροποποίησε στο σηµείο αυτό, καθόσον προβλέπεται η κατάργηση της αποστρατικοποίησης µόνο για τα στενά (συμπεριλαμβανομένης της Ίµβρου και Τενέδου).

Η Τουρκία αµφισβήτησε αρχικά το νοµικό καθεστώς µε ρηµατική διακοίνωση προς την ελληνική κυβέρνηση, µε αφορµή τα γεγονότα της Κύπρου του 1967. 

Επανήλθε µετά το 1974 και συστηµατικά πλέον από το 1977 στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ. Χαρακτηριστικό των τουρκικών θέσεων είναι το θέμα που προέκυψε κατά τη διάρκεια ΝΑΤΟϊκής άσκησης το 2000 που διεξήχθη σε τουρκικό έδαφος με τη συμμετοχή ελληνικών χερσαίων, ναυτικών και αεροπορικών δυνάμεων. Η Τουρκία προέβη στην τροποποίηση του αρχικού σχεδιασμού που προέβλεπε τη χρησιμοποίηση συγκεκριμένων αεροδιαδρόμων υπεράνω της Λήμνου και τις Σαμοθράκης από αεροσκάφη της Πολεμικής Αεροπορίας.

Το τουρκικό Υπουργείο Εξωτερικών εξέδωσε ανακοίνωση με την οποία ανέφερε ότι διαπιστώθηκε η «ύπαρξη στοιχείων που έχουν χαρακτήρα παραβιάσεως του καθεστώτος αποστρατικοποιήσεως των νήσων του Ανατολικού Αιγαίου, σύμφωνα με τις διεθνείς συνθήκες».

Η άρνηση της Τουρκίας να μεταβάλει την στάση της και να επαναφέρει το σχεδιασμό που είχε προαποφασισθεί από τη Συμμαχία, καθώς και η κλιμάκωση της προκλητικότητας από την τουρκική πλευρά (απαγόρευση του τουρκικού εναερίου χώρου σε ελληνικά αεροσκάφη που εξορμούσαν από την Ελλάδα και αναχαίτιση τους από τουρκικά μαχητικά), επικαλούμενη λόγους ασφαλείας πτήσεων, υποχρέωσε την ελληνική πλευρά να ζητήσει από τον Γενικό Γραμματέα του ΝΑΤΟ τη διακοπή της άσκησης.

Σε όλη την διάρκεια της εμπλοκής, η Τουρκία με δηλώσεις και ανακοινώσεις εμφανιζόταν ως «νομιμόφρων» σύμμαχος, αποφασισμένη όμως να μην απεμπολήσει τα νόμιμα δικαιώματα της και κατηγορούσε την Ελλάδα ότι με τη συμπεριφορά της έθετε σε κίνδυνο τη συνοχή της Συμμαχίας.

Το καθεστώς των νησιών Λέσβου, Χίου, Σάμου και Ικαρίας διέπεται από τη συνθήκη της Λωζάννης του 1923 και ήταν αυτή που έθεσε τα όρια της σύγχρονης Τουρκίας. Υπογράφηκε στην  Ελβετία στις 24 Ιουλίου 1923 από την Ελλάδα, την Τουρκία, τις χώρες και συμμετείχαν στην συνθήκη των Σεβρών συμπεριλαμβανομένης και της Σοβιετικής Ένωσης (που δεν συμμετείχε στην προηγούμενη συνθήκη).

Με το άρθρο 13 της εν λόγω συνθήκης επιβλήθηκαν μέτρα μερικής αποστρατιωτικοποίησης στα νησιά Λέσβος (που στο κείμενο αναφέρεται Μυτιλήνη), Χίος, Σάμος και Ικαρία. Τα μέτρα αυτά αφορούν στον περιορισμό της στρατιωτικής υποδομής των νησιών αυτών, δηλαδή την απαγόρευση εγκατάστασης ναυτικής βάσης ή την ανέγερση οχυρωματικών έργων, την απαγόρευση υπέρπτησης της ελληνικής στρατιωτικής αεροπλοΐας πάνω από την «Ανατολία» ενώ ισχύει και αντίστοιχη απαγόρευση για την τουρκική αεροπλοΐα που απαγορεύεται να πετά πάνω από τα προαναφερόμενα νησιά.

Το ίδιο άρθρο επιτρέπει στην Ελλάδα να διατηρεί «συνήθη» αριθμό καλουμένων για τη στρατιωτική θητεία οπλιτών, οι οποίοι δύνανται να εκπαιδεύονται επί τόπου, καθώς επίσης και δυνάμεων Χωροφυλακής και Αστυνομίας. Ο σκοπός των μέτρων αυτών φαίνεται στην πρώτη φράση του άρθρου που είναι πολύ χαρακτηριστική: «Προς εξασφάλισιν της ειρήνης». 

Από όσα προαναφέρθηκαν διαπιστώνεται ότι:

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ - ΕΘΝΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ: Τουρκικά drones στο Αιγαίο – Η αυριανή πρόκληση για την Ελλάδα

Της Νεφέλης Λυγερού


    Μέχρι τώρα, η Άγκυρα ανεβάζει το θερμόμετρο στο Αιγαίο, στέλνοντας τα μαχητικά της να παραβιάζουν τον ελληνικό εναέριο χώρο και συχνά να πραγματοποιούν υπερπτήσεις πάνω από νησίδες και νησιά. Ο τρόπος που η Πολεμική Αεροπορία αντιδρά σ’ αυτού του είδους τις παραβιάσεις είναι γνωστός: στέλνει μαχητικά να πραγματοποιήσουν αναχαιτίσεις. Το παιχνίδι αυτό παίζεται για δεκαετίες τώρα στο Αιγαίο.

 

Φαίνεται, όμως, πως τα δεδομένα αλλάζουν. Τον περασμένο Δεκέμβριο πραγματοποιήθηκε η πρώτη επίσημη πτήση του τουρκικού μη επανδρωμένου αεροσκάφους ΤΒ12 (drone) πάνω από τα Δαρδανέλια, όπως είχε τότε ανακοινώσει μέσω του λογαριασμού του στο twitter ο ιδιοκτήτης της εταιρείας κατασκευής Σελτσούκ Μπαϊρακτάρ, που τυγχάνει και ένας από τους γαμπρούς του Ταγίπ Ερντογάν.

Το συγκεκριμένο drone λειτουργεί με πετρέλαιο και μπορεί να πετάει 24 ώρες συνεχόμενα. Τα τουρκικά Μίντια έγραψαν πως επιτέλους «η Τουρκία διασφάλισε τον ‘έλεγχο’ του Αιγαίου φτηνά». Μπορεί η διατύπωση να έχει το τόσο αρεστό στους γείτονες στοιχείο της αυτάρεσκης υπερβολής, αλλά είναι γεγονός ότι η ένταξη ενός μεγάλου αριθμού τέτοιων drones στη δύναμη της τουρκικής Πολεμικής Αεροπορίας μπορεί να αλλάξει ριζικά την κατάσταση στον εναέριο χώρο του Αιγαίου.

 

Όπως έχει δείξει η χρήση drones από τις αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις, αυτού του είδους η συγκριτικά με τα μαχητικά αεροσκάφη μικρότερη ιπτάμενη πλατφόρμα μπορεί να φέρει εξαιρετικά επικίνδυνο εξοπλισμό και με αυτόν να πλήξει με ακρίβεια επιλεγμένους στόχους, χωρίς κίνδυνο για τους χειριστές.

 
Παραβιάσεις από τουρκικά drones

 

Τί θα συμβεί, άραγε, όταν προσεχώς τουρκικά drones αρχίζουν να παραβιάζουν τον ελληνικό εναέριο χώρο ή και να πραγματοποιούν υπερπτήσεις πάνω από ελληνικά νησιά; 

 Θα απογειώνονται μαχητικά για να πραγματοποιήσουν αναχαιτίσεις. Ένα τέτοιο παιχνίδι θα κοστίζει ελάχιστα και δεν θα έχει κανένα ρίσκο για την Τουρκία, ενώ θα κοστίζει πανάκριβα στη γονατισμένη οικονομικά Ελλάδα.

 

Είναι προφανές, λοιπόν, πως...

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ - ΕΘΝΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ: Γιατί η ιστορία είναι τόσο προκλητική και οι αδιάβαστοι τόσο επικίνδυνοι.

Άρθρο Γνώμης του Ευάγγελου Αθανασιάδη 

Συνταγματάρχη ε.α.

Α. Έτος 1996. Οι Αμερικανοί σκόπευαν να ενεργήσουν τα επόμενα χρόνια στη Β. Αφρική. Αίγυπτο, Λιβύη κλπ.

Χρειαζόταν ένα σημαντικό αριθμό από F-16, με τις αντίστοιχες υποδομές, εγκαταστάσεις, ανταλλακτικά και τεχνικό προσωπικό, στην ευρύτερη περιοχή.

Ίμια: Το κύριο πρακτικό αποτέλεσμα της κρίσεως των Iμίων ήταν η αγορά του αιώνα του Τσοχατζόπουλου, αποκτώντας ένα σεβαστό (πρωτόγνωρα μεγάλο) αριθμό F-16, συμβατό για συνεργασία με τις λοιπές ΝΑΤΟϊκές Δυνάμεις.

Μια μεγάλη Πολεμική Αγορά από τις Η.Π.Α, από μια υποτιθέμενης αριστερής κουλτούρας κυβέρνηση Σημίτη.

Β. Έτος 2019. Οι Η.Π.Α χρειάζονται στην περιοχή ένα σημαντικό αριθμό F-35. Για Γεωπολιτικοοικονομικοστρατηγικούς λόγους, οι Αμερικανοί δυσκολεύονται να τα «πασάρουν» στη Τουρκία.

Κάποιες εντέχνως αναφυόμενες αμφισβητήσεις – διεκδικήσεις από τους «γείτονες» μας στα Εθνικά μας Θέματα, γεννούν την «προφανή και αδήριτη» ανάγκη αναβαθμίσεως της Αεροπορίας μας. Γιατί άραγε μόνο της Αεροπορίας;

Έτσι, μια υποτιθέμενη αριστερής κουλτούρας κυβέρνηση Τσίπρα, του καλύτερου «YES sir και ΝΑΙ σε όλα» και τη τραγική φιγούρα του Αποστολάκη, θα φορτωθούμε εμείς τα απαιτούμενα στις ΗΠΑ F-35.

Να σημειωθεί ότι τα τακτικά τους χαρακτηριστικά μάλλον δεν προσιδιάζουν με τις Εθνικές ανάγκες της Πολεμικής μας Αεροπορίας, αλλά περισσότερο με τις γενικότερες στρατιωτικές ανάγκες των ΗΠΑ στη περιοχή.

Για να ξεκαθαρίζουμε τα πράγματα. Μια ορθολογική ανανέωση των μέσων των Ενόπλων Δυνάμεων, σύμφωνα με τις πραγματικές ανάγκες, είναι οπωσδήποτε απαραίτητη.

Γ. Ιστορικό προηγούμενο.

Το Εμπόριο. Περί το 1900, οι ανάγκες εμπορίου της Κεντρικής Ευρώπης, με κύριους εκφραστές την Γερμανία, Αυστροουγγαρία και Γαλλία (χερσαίες δυνάμεις), χρειαζόταν ένα μέσο μαζικής μεταφοράς αγαθών στο πάντα ισχύοντα και λειτουργούντα (παλιότερα, τότε και τώρα) δρόμο του μεταξιού, Ινδία-Κίνα προς και από την Κεντρική Ευρώπη. (Κάντε τους σημερινούς συνειρμούς με τη COSCO και τα προσκόμματα που τους δημιουργούν «άλλοι», μέσω ημών των χρησίμων ηλιθίων).

Το Τραίνο. Έπεισαν τότε, την Τουρκία για την αναγκαιότητα να κατασκευάσει, με ανάθεση σε Γερμανούς και Γάλλους, τη σιδηροδρομική γραμμή Κωνσταντινούπολη – Βελιγράδι, και την σύνδεσή της με τις εκατέρωθεν επεκτάσεις της, και φυσικά έναντι δανείου.

Το Δάνειο. Η αιώνια, μέσω δανείων, οικονομική εκμετάλλευση και έλεγχος, πάντα προς διευκόλυνσή μας και για το καλό μας. Σας θυμίζει τίποτε από τα πρόσφατα;

Το τραίνο θα αντικαθιστούσε …τα καραβάνια. Πόσο μοιάζουν άλλωστε;

Το Πεσκέσι. Το 1912 απελευθερώνεται η πολύπαθη Μακεδονία και αργότερα ακολουθεί και η Θράκη.

Μεταξύ των άλλων επωμιζόμαστε και την αποπληρωμή του δανείου του τραίνου.

Γιατί η ιστορία είναι τόσο προκλητική και οι αδιάβαστοι τόσο επικίνδυνοι.

Το Πεσκέσι.

Τότε το τραίνο… τώρα τα F-35….

Οι Τούρκοι τα παρήγγειλαν εμείς θα τα πληρώσουμε….

ΥΣ 1^η . Ο Τσακαλώτος περιφέρεται στις ΗΠΑ, διακηρύσσοντας πλεόνασμα χρημάτων για την αποπληρωμή του ΔΝΤ (όχι της ΕΚΤ). Έτσι νομίζει. Τα F35 θα αγοράσει και θα βάλει και άλλο χρέος…

ΥΣ.2^η . Τα άτιμα γυρίσματα της ιστορίας:

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ - ΕΘΝΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ: Θα διαπράξει η Τουρκία το απονενοημένο;

Tου ΠΑΝΤΕΛΗ ΣΑΒΒΙΔΗ

Από τα Βαλκάνια μέχρι την Ανατολική Μεσόγειο η Ελλάδα αντιμετωπίζει πολλαπλές προκλήσεις, στις οποίες, ουσιαστικά, ανταποκρίνεται με τη βοήθεια άλλων. Δηλαδή, με δεκανίκια.  

Η σημερινή κυβέρνηση, που θέλει να αυτοπροσδιορίζεται ως αριστερή, είναι η πιο πειθήνια στις αμερικανικές παροτρύνσεις κυβέρνηση της μεταπολίτευσης. Δεν είναι τυχαίο που ορισμένα στελέχη της λειτούργησαν και ως λαγοί. Ούτε είναι χωρίς σημασία που η ομογενειακή εφημερίδα «Εθνικός Κήρυξ» ζήτησε την αντικατάσταση του Αμερικανού πρέσβη στην Αθήνα, διότι, κατά το σχετικό άρθρο, έχει ταυτιστεί με την κυβέρνηση.

    Η ενόχληση του πρέσβη ήταν τόσο μεγάλη που προκάλεσε την έκδοση μακροσκελούς ανακοίνωσης.

Παρόλο που υπάρχει το ανθρώπινο δυναμικό για να διαμορφώσει πολιτική, η κυβέρνηση περιορίζεται στις πολιτικές δομές που έχει δημιουργήσει και τους απολύτως δικούς της ανθρώπους, οι οποίοι –λόγω απειρίας και ιδεοληψίας– αδυνατούν να ανταποκριθούν με επάρκεια. Περιορίζονται σε βαρύγδουπες εκφράσεις και εξεζητημένες αναφορές για το θεαθήναι.

Αυτό φάνηκε καθαρά στο διήμερο συνέδριο της Ελληνικής Εταιρείας Διεθνούς Δικαίου και Διεθνών Σχέσεων από τις παρεμβάσεις των οιονεί εκφραστών της κυβερνητικής πολιτικής. Αναλυτικός μπούσουλας δεν υπάρχει. Υπάρχουν κάποιες γενικές κατευθύνσεις που όχι μόνο δεν οδηγούν πουθενά, αλλά είναι και επικίνδυνες.

Κλείνοντας την παρέμβασή του, ο πρόεδρος της Επιτροπής Εξωτερικών και Άμυνας της ελληνικής Βουλής, βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ Κώστας Δουζίνας, αφού έκανε διάκριση του παλιού με τον νέο εθνικισμό (προφανώς, νεοεθνικιστής είναι όποιος διαφωνεί με τον ΣΥΡΙΖΑ) κάλεσε το ακροατήριο να ξεπεράσει και τις νεοεθνικιστές αγκυλώσεις του και να πάει κάπου που κανείς δεν κατάλαβε. Σε ένα ασαφές μόρφωμα που αν αναζητήσεις ποιο είναι, η απάντηση, στην καλύτερη περίπτωση, θα είναι πως το ψάχνουν. Προσπαθούν να καταλάβουν ποιο είναι και να προσαρμοστούν.

    Σε επίπεδο κρατικής αποδόμησης, πριν το νέο μόρφωμα πάρει σαφή χαρακτηριστικά, η υπόδειξη είναι επικίνδυνη. Αποδομούνται συνεκτικοί δεσμοί της υφιστάμενης πολιτείας, με όλες τις αρνητικές συνέπειες μιας μακράς μεταβατικής φάσης, χωρίς να είναι σαφές πού οδηγούμαστε.

Σε επίπεδο κοινωνικών και ανθρωπολογικών προσεγγίσεων στα Βαλκάνια η προσπάθεια είναι άκρως ενδιαφέρουσα και αναπτύχθηκε από καθηγήτρια του πανεπιστημίου Μακεδονίας. Αναζητούνται ανθρωπολογικοί, κοινωνικοί και πολιτισμικοί δεσμοί που θα φέρουν σε καλύτερη αλληλοκατανόηση και συμβίωση τους βαλκανικούς λαούς που εδώ και χρόνια ζουν τις δικές τους φαντασιώσεις.

Η πιο σύγχρονη από αυτές τις φαντασιώσεις είναι το ευρωπαϊκό τους μέλλον. Οι βαλκανικοί λαοί το φαντασιώνονται, αλλά οι ευρωπαϊκές δυνάμεις, ιδιαιτέρως αυτές που έχουν καθοριστικό λόγο στο ευρωπαϊκό μέλλον, μάλλον δεν ενδιαφέρονται να το ικανοποιήσουν.

Υπάρχει τέτοιο ευρωπαϊκό μέλλον; 

Όλα δείχνουν πως όχι.  

Έχει διαμορφωθεί αυτό που όλοι φοβούνταν και για το οποίο συγκροτήθηκε η Κοινή Ευρώπη. Έχει διαμορφωθεί μια γερμανική Ευρώπη αντί της ευρωπαϊκής Γερμανίας. 

Υπήρχαν δύο δυνάμεις που μπορούσαν να ισορροπήσουν τη γερμανική οικονομική ισχύ. Η Βρετανία και η Γαλλία.

    Η μεν Βρετανία φεύγει από την Ένωση, η δε γαλλική πολιτική ισχύς έχει μειωθεί. Η γερμανική Ευρώπη δεν μπορεί να έχει όραμα πέραν του «Deutschland über alles» (Η Γερμανία πάνω από όλα).

Μπορεί να είναι αυτό το ευρωπαϊκό όραμα; 

Ασφαλώς όχι. 

Ποιο μπορεί να είναι; 

Ιδού το μεγάλο ζητούμενο στο οποίο καλούνται να απαντήσουν τα ευρωπαϊκά πολιτικά κόμματα ενόψει των ευρωεκλογών. 

Και πώς απαντούν;  

Με την επιλογή ως ευρωβουλευτών χορευτών, ποδοσφαιριστών, τραγουδιστών, ηθοποιών, κομματικών δημοσιογράφων, νυχτόβιων και άλλων, για να συμβάλουν στο νέο ευρωπαϊκό όραμα.

Λίγο η κρίση αλλά πολύ περισσότερο η νοοτροπία που έφεραν μαζί τους οι πολιτικές δυνάμεις που κυριάρχησαν μετά το 2015 εισήγαγαν στην ελληνική κοινωνία soft αντιπαραθέσεις βασισμένες σε ένα πολιτικό υπόβαθρο που διαμορφώθηκε στην κοινωνία τα πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης.

Καθώς η κούραση έχει χαλαρώσει τον αυτοέλεγχό του, ο πρωθυπουργός όταν μιλάει αποκαλύπτει το πόσο αναφομοίωτες είχε τις πολιτικές προσλαμβάνουσες τα χρόνια της μαθητικής και φοιτητικής νεότητάς του.

Αυτή η σύγχυση που διακρίνει τον πρωθυπουργικό λόγο είναι κύριο χαρακτηριστικό και της εξωτερικής πολιτικής. Ευτυχώς εκεί τον πρώτο λόγο τον έχουν εξωτερικές δυνάμεις που γνωρίζουν και τι θέλουν και πως θα το επιδιώξουν. Και η Ελλάδα είναι μέσα στα ενδιαφέροντα των δυνάμεων αυτών.

    Τέλος, το μεγάλο διακύβευμα στις ισορροπίες της περιοχής είναι...

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ - ΕΘΝΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ: Προσοχή και σύνεση

Του ΑΛΕΞΗ ΠΑΠΑΧΕΛΑ

Προσοχή, προσοχή και περισσότερη προσοχή! Βρισκόμαστε μπροστά σε μια ιστορική στιγμή, όπου όντως κάτι αλλάζει στο γεωπολιτικό σκηνικό της Ανατολικής Μεσογείου.  

Ελλάδα και Κύπρος έχουν μέχρι τώρα παίξει σωστά τα χαρτιά τους. Δεν πρέπει, όμως, να πάρουν τα μυαλά μας αέρα. Τα μηνύματα που έρχονται από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ είναι θετικά και ισχυρά. Οι πρωτοβουλίες που έχουν αναλάβει σημαίνοντα στελέχη του αμερικανικού Κογκρέσου έχουν βαρύτητα και ιστορική σημασία. Ειδικά σε μια περίοδο που το Κογκρέσο διεκδικεί επιρροή και ισχύ στην άσκηση εξωτερικής πολιτικής. Μιλάμε βεβαίως –ακόμη– για σχέδια νόμου. Η υπόθεση των F-35 πιέζει πολύ τα πράγματα και θα φέρει τις αμερικανοτουρκικές σχέσεις στο σημείο βρασμού, εκτός εάν βρεθεί κάποια συμβιβαστική φόρμουλα.

Πίσω από όλα αυτά διαμορφώνεται η άποψη σε σημαντικούς κύκλους πως η Ελλάδα (και εν μέρει η Κύπρος) μπορεί να γίνει χώρα πρώτης γραμμής (front line state) και επίσης να υποκαταστήσει την Τουρκία σε ό,τι αφορά τα αμερικανικά συμφέροντα.  

Διεξάγεται, δηλαδή, πια ανοικτά η συζήτηση για το αν η βάση του Ιντσιρλίκ μπορεί να μεταφερθεί στην Ελλάδα.  

Εν τω μεταξύ, ήδη γίνονται πολλά, πάνω και κάτω από το ραντάρ, στη στρατιωτική συνεργασία Ελλάδας - ΗΠΑ. 

Το ερώτημα που θα προκύψει σύντομα είναι αν «αντέχουμε» να παίξουμε αυτόν τον ρόλο και ποια ανταλλάγματα θα πρέπει να διεκδικήσουμε. 

Οι Αμερικανοί κάνουν κινήσεις. Στέλνουν, π.χ., για πρώτη φορά πολεμικά σκάφη συχνά και τακτικά στα Δωδεκάνησα ή πετούν σε περιοχές που αμφισβητεί η Τουρκία, στο πλαίσιο ασκήσεων με την Ελλάδα. Μπορούμε, όμως, και πρέπει να διεκδικήσουμε και άλλους φιλόδοξους στόχους. Από το να μεταφερθεί ένα μεγάλο μέρος του εργοστασίου των F-16 στην Ελλάδα έως την παροχή σύγχρονου υλικού με πολύ καλούς όρους, αν όχι δωρεάν.

Δεν πρέπει, πάντως, να βιαστούμε και να βγάλουμε συμπεράσματα για το ποια ακριβώς θα είναι η επόμενη μέρα στην περιοχή μας. Ακόμη και στην Ουάσιγκτον, σε αυτούς που ασχολούνται με την Ανατολική Μεσόγειο, δεν είναι σαφές σε κανέναν πώς θα εξελιχθούν τα πράγματα. Οσο ο Ερντογάν θα νιώθει πολιτικά και γεωπολιτικά στριμωγμένος, τόσο πιο επικίνδυνη θα γίνεται η κατάσταση.

Δεν τα έχουμε πάει άσχημα έως τώρα, ίσως γιατί πέραν των άλλων η εθνική πολιτική είχε συνέχεια και δεν επηρεάσθηκε από τις εσωτερικές εξελίξεις και αντιπαραθέσεις. Μια νέα γενιά ηγετών της ομογένειας ασκεί ουσιαστικά και αποτελεσματικά το παιχνίδι.

Η σημερινή κυβέρνηση, όμως,...

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ: Η Τουρκία σε συμπληγάδες - Το παζάρι με την Ουάσινγκτον και η απειλή για την Ελλάδα

Του Νίκου Μελέτη

 

Μπλεγμένη στο κουβάρι, που στη μία άκρη έχει τους S-400 και στην άλλη τα F-35 και τις σχέσεις της με τις ΗΠΑ, βρίσκεται η Τουρκία, καθώς έχοντας αρχίσει η αντίστροφη μέτρηση για την παράδοση του ρωσικού αντιπυραυλικού συστήματος στην Άγκυρα, τόσο κλιμακώνονται οι πιέσεις από την Ουάσιγκτον για την ακύρωσή του αλλά και από τη Μόσχα για τήρηση της συμφωνίας.

 

Η Τουρκία αντιλαμβάνεται ότι παρά την προσδοκία ότι στο τέλος της ημέρας ο πρόεδρος Ερντογάν θα τα έβρισκε με τον Ντ. Τραμπ για το θέμα των S-400, η αντίσταση που υπάρχει από τη γραφειοκρατία του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, το Πεντάγωνο αλλά και το Κογκρέσο, όπου καταγράφεται αρνητικά η εντελώς «ανεξέλεγκτη» πολιτική του Τ. Ερντογάν, η πρόσδεσή του με τη Μόσχα και η αντιπαλότητά του με το Ισραήλ, καθιστούν ιδιαίτερα δύσκολη την επίτευξη ενός «αναίμακτου» συμβιβασμού.

 

Ο κ. Ερντογάν, μιλώντας  σε δημοσιογράφους στο προεδρικό Μέγαρο εξέφρασε την εκτίμηση ότι σύντομα θα λάβει πρόσκληση από τον Ντ. Τραμπ, αφήνοντας να εννοηθεί ότι σε μια τέτοια συνάντηση κορυφής θα δοθεί η ευκαιρία για να βρεθεί λύση στο σημερινό αδιέξοδο. 'Ομως αυτή την πρόσκληση την περιμένει αρκετό καιρό ο Τούρκος ηγέτης και όλο δεν έρχεται…

 

Για την Τουρκία δεν αποτελεί απλή υπόθεση, παρά τους λεονταρισμούς της ηγεσίας της, η ρήξη για ένα τέτοιο ζήτημα με την Ουάσιγκτον, καθώς εκτός όλων των άλλων συνεπειών μπορεί να δώσει το έναυσμα για να ξεκινήσει η διαδικασία επιβολής κυρώσεων. Με τον πληθωρισμό να τρέχει, τα συναλλαγματικά αποθέματα να έχουν μειωθεί δραματικά και την οικονομία να καρκινοβατεί και από τον ξένο δανεισμό, η επιβολή κυρώσεων από τις ΗΠΑ θα γονάτιζε την Τουρκία. Και αυτό σε μια στιγμή που ο Ερντογάν επιχειρεί να διαχειριστεί το πλήγμα που δέχθηκε στις δημοτικές εκλογές, χάνοντας τις πέντε μεγάλες πόλεις της Τουρκίας και ενώ ο πρώην στενότερος συνεργάτης του -πρώην πρωθυπουργός και υπουργός Εξωτερικών- Αχμέτ Νταβούτογλου άσκησε για πρώτη φορά κριτική εκ των έσω στον μέχρι τώρα αδιαφιλονίκητο ηγέτη του ΑΚΡ.

Μήνυμα από τη Μόσχα
 

Η Ρωσία, πάντως, έστειλε το μήνυμά της την Τρίτη και με δήλωση του Αλεξάντερ Μικχέεφ, επικεφαλής της εταιρείας που κατασκευάζει τους S-400, ανακοίνωσε ότι το πρόγραμμα προχωρά κανονικά και οι συστοιχίες των πυραύλων θα παραδοθούν στην Τουρκία τον Ιούλιο. Μια δήλωση που δεν αφήνει περιθώρια στην Τουρκία να υπαινιχθεί έστω καθυστέρηση ή επανεξέταση της παράδοσης των S-400.

 

Το θέμα των πυραύλων εξελίσσεται σε μια κρίσιμη δοκιμασία για το γόητρο του Ερντογάν αλλά και της Τουρκίας, γιατί η επιλογή της ακύρωσης της αγοράς των S-400 θα κατέστρεφε την εικόνα του ηγέτη μιας περιφερειακής δύναμης που μπορεί με την ίδια άνεση να είναι μέλος του ΝΑΤΟ και να τσαλαβουτά στην έρημο της Συρίας μαζί με τη Ρωσία, διεκδικώντας συγχρόνως την αυτονομία των αμυντικών προμηθειών της, ακόμη κι αν αυτό θέτει σε κίνδυνο και την ασφάλεια των Νατοϊκών συστημάτων που θα πρέπει να είναι διαλειτουργικά και συγχρόνως αποτελεί απειλή για την... αμερικανική αμυντική βιομηχανία.
 

Υπάρχει μια ακόμη παράμετρος, όμως, αυτή των F-35, ένα πρόγραμμα στο οποίο η Τουρκία είναι συμπαραγωγός και αναμένει μάλιστα σχεδόν 100 μαχητικά αυτού του τύπου για να ενισχύσει την Πολεμική Αεροπορία της. Η Ουάσιγκτον διαμηνύει σε κάθε επίπεδο ότι δεν πρόκειται να βρεθούν δίπλα δίπλα οι S-400 με τα F-35, θεωρώντας ότι σε αυτή την περίπτωση θα αποκτηθεί πρόσβαση από τους Ρώσους στα ηλεκτρικά συστήματα των υπερσύγχρονων αμερικανικών μαχητικών 5ης γενιάς.

 

Η Άγκυρα έχει επιχειρήσει τις τελευταίες εβδομάδες να προβάλει ως επιχείρημα ότι και σε άλλες περιπτώσεις που πέταξαν F-35 πάνω από S-400 δεν υπήρξε πρόβλημα και υπήρχε σαφής δυνατότητα αναγνώρισης των «φίλιων» αεροσκαφών, χωρίς παρεμβάσεις στο λογισμικό.

 

Ο κ. Τσαβούσογλου, μάλιστα, δήλωσε ότι «S-400 υπάρχουν στη Συρία και στα σύνορα της Νορβηγίας. Τα νορβηγικά F-35 πετούν πάνω από τους πυραύλους. Και στη Συρία που υπάρχουν S-400 έχουν πετάξει ισραηλινά και αμερικανικά F-35» και επέμεινε ότι το πυραυλικό σύστημα «δεν θα βλέπει τα νατοϊκά συστήματα σαν εχθρικά. Είναι ένα σύστημα που θα πάρουμε για την άμυνά μας και θα έχουμε τον πλήρη έλεγχο σε αυτό». Ο Τούρκος ΥΠΕΞ επανέφερε την πρόταση για σύσταση κοινής επιτροπής εμπειρογνωμόνων που θα βρει τεχνική λύση στο θέμα της συνύπαρξης των S-400 και των F-35 στο τουρκικό οπλοστάσιο. Πρόταση που έχει απορριφθεί από την Ουάσινγκτον.

Επιμένουν, αλλά...
 

Όλα δείχνουν, όμως, ότι η Τουρκία που έχει πάρει τροχιά απομάκρυνσης από τη Δύση, θα επιμείνει όσο μπορεί στην επιλογή της για αγορά των ρωσικών πυραύλων. Μια επιλογή που συνδέεται και με την πρόσδεση της Άγκυρας στη Μόσχα προκειμένου να μην αποκλειστεί πλήρως από τις εξελίξεις στη Συρία, αλλά και λόγω της ενεργειακής εξάρτησης από τη Ρωσία.

 

Δεν είναι τυχαίο ότι τη στιγμή που κλιμακώνεται η ρητορική από όλες τις πλευρές, και ο κ. Τσαβούσογλου και ο υπουργός Άμυνας Χ. Ακάρ έσπευσαν να «κάψουν» τα σενάρια των τελευταίων ημερών ότι η Τουρκία θα προτείνει τη μεταφορά και εγκατάσταση των S-400 σε τρίτη χώρα, στο Αζερμπαϊτζάν ή στο Κατάρ. Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών στη δεξίωση που πραγματοποιήθηκε με αφορμή την 99η επέτειο ίδρυσης της Μεγάλης Εθνοσυνέλευσης της Τουρκίας, απάντησε στις ερωτήσεις δημοσιογράφων ότι «δεν υπάρχει καμία ενδιάμεση φόρμουλα».

 

Ο κ. Ακάρ δήλωσε ότι αν οι ΗΠΑ επιμείνουν στη στάση τους και ακυρώσουν τη συμφωνία για τα F-35, η Τουρκία έχει στη διάθεσή της «βραχυπρόθεσμα, μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα σχέδια», ενώ την ίδια ώρα Ρώσοι αξιωματούχοι εκδήλωναν ετοιμότητα να συζητήσουν με την Τουρκία την πώληση ρωσικών μαχητικών 5ης γενιάς…
 

Μέχρι τη στιγμή πάντως που τον Ιούλιο ή και νωρίτερα φθάσουν και αναπτυχθούν οι ρωσικοί πύραυλοι σε τουρκικό έδαφος, είναι δύσκολο να προβλεφθεί η έκβαση αυτής της «σύγκρουσης» του Ταγίπ Ερντογάν με την Ουάσινγκτον.

Αναβάθμιση

 

Σε ό,τι αφορά την Ελλάδα, οι δεσμεύσεις των ΗΠΑ για ανάπτυξη μιας στρατηγικής σχέσης, η αναβάθμιση του ρόλου της Ελλάδας σε ένα πεδίο στο οποίο...

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ: Κοινωνικές ρήξεις και πολιτικές ανακατατάξεις στην Τουρκία

Γράφει ο  δρ Κωνσταντίνος Φίλης 

Διευθυντής Ερευνών του Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων & συγγραφέας του βιβλίου «Τουρκία, Ισλάμ, Ερντογάν».

Οι πρόσφατες αυτοδιοικητικές εκλογές στην Τουρκία ανέδειξαν εμφατικά τις διαιρέσεις στο εσωτερικό της. 

Σε πολλές περιπτώσεις, με κορυφαία την Κωνσταντινούπολη, φαίνεται πως το κουρδικό στοιχείο πριμοδότησε τους υποψηφίους της αντιπολίτευσης. Αποκαλυπτικό της εμμονής Ερντογάν είναι πως αρκετοί Κούρδοι συνέπραξαν με το κεμαλικό Ρεπουμπλικανικό Κόμμα, που στα 80 χρόνια της παραμονής του στην εξουσία τούς πολέμησε με σφοδρότητα, καθώς και με την Ακσενέρ, η οποία ως υπουργός Εσωτερικών της κυβέρνησης Τσιλέρ είχε δώσει εντολή για πυρπόληση κουρδικών χωριών. Αντιθέτως, ο Ερντογάν όχι μόνο τους αναγνώρισε δικαιώματα, αλλά βρέθηκε δύο φορές κοντά σε έναν ιστορικό συμβιβασμό. Οταν αυτός δεν κατέστη εφικτός και η είσοδος του HDP στη Βουλή τού στέρησε την αυτοδυναμία, στράφηκε εναντίον τους, με αποκορύφωμα τις διώξεις και φυλακίσεις βουλευτών και του συμπροέδρου του κόμματος και χαρισματικού Ντεμιρτάς.

Σήμερα περίπου το 70%-75% του πληθυσμού προσδιορίζονται ως Τούρκοι, το 20% ως Κούρδοι και το υπόλοιπο 7%-12% ως άλλες εθνοτικές ομάδες. 

Ο τούρκος διανοούμενος Αχμέτ Ινσέλ διακρίνει τρία κυρίαρχα ρήγματα που διαπερνούν την τουρκική κοινωνία: ένα εθνοτικογλωσσικό, ένα δογματικό και ένα κοινωνικοπολιτισμικό.  

Στα παραπάνω ρήγματα μπορούν να προστεθούν δύο ακόμα· ένα μορφωτικό και ένα οικονομικό/ταξικό, τα οποία, όταν συντεθούν με τα παραπάνω, φανερώνουν μια γεωγραφική διχοτόμηση της σύγχρονης τουρκικής κοινωνίας. Πιο αναλυτικά:

Το εθνοτικογλωσσικό ρήγμα εντοπίζεται κυρίως μεταξύ Τούρκων και Κούρδων (αποτελούν την πλέον σημαντική εθνοτική μειονότητα, καθώς οι υπόλοιπες έχουν αποδυναμωθεί αριθμητικά τον τελευταίο αιώνα). Αρκετοί Κούρδοι που κατοικούν στις νοτιοανατολικές επαρχίες της χώρας, κοντά στα σύνορα με τη Συρία, το Ιράκ και το Ιράν, σε σημαντικό βαθμό στηρίζουν το ΡΚΚ (μάλιστα ένα 7%-12% φαίνεται πρόθυμο να συμμετάσχει στον ένοπλο αγώνα) και έχουν την επιθυμία να αυτονομηθούν. Ορισμένοι, ωστόσο, έχουν παραιτηθεί από τις ελπίδες τους για επίλυση του Κουρδικού με θετικό πρόσημο γι’ αυτούς, με αποτέλεσμα είτε να ριζοσπαστικοποιούνται είτε να συμβιβάζονται με την υφιστάμενη κατάσταση.

Το δογματικό ρήγμα εντοπίζεται, κυρίως, μεταξύ σουνιτών και αλεβιτών, οι οποίοι είναι η μεγαλύτερη θρησκευτική μειονότητα της Τουρκίας. Η αλεβιτική κοινότητα συμπεριλαμβάνει Τούρκους, Κούρδους, Αζέρους και Αραβες και εκτιμάται ότι αποτελεί τουλάχιστον το 15% του πληθυσμού της Τουρκίας. Οι αλεβίτες κατατάσσονται στην κατηγορία του σιιτικού Ισλάμ, αν και διαφέρουν σημαντικά από τους άλλους σιίτες. Παρ’ όλο που δεν έτυχαν της καλύτερης δυνατής αντιμετώπισης από τους κεμαλιστές τις προηγούμενες δεκαετίες, υποστηρίζουν και πιστεύουν βαθιά στον κοσμικό χαρακτήρα του τουρκικού κράτους, φοβούμενοι την αυξανόμενη σουνιτική υπεροχή στη δημόσια ζωή. Οι ίδιοι, στην πλειοψηφία τους, θεωρούν ότι εκπροσωπούν το πιο φιλελεύθερο Ισλάμ. Κατά κύριο λόγο ψηφίζουν το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα και συνεργάζονται, ως έναν βαθμό, με τους Κούρδους (άλλωστε αρκετοί αλεβίτες είναι κουρδικής καταγωγής) κατά του σουνίτη Ερντογάν.

Το κοινωνικοπολιτισμικό ρήγμα...