Η μελαγχολία (του τερματοφύλακα) και η έσχατη ματαίωση

Άρθρο εξαιρετικό

Του ΓΙΩΡΓΟΥ Χ. ΠΑΠΑΣΩΤΗΡΙΟΥ Από την «ΒΡΑΔΥΝΗ»

Την ώρα που ένας νεαρός πέφτει από το βράχο της Ακρόπολης, ο 32χρονος διεθνής Γερμανός τερματοφύλακας Ρόμπερτ Ενκε πέφτει στις γραμμές του τρένου και ένας 43χρονος στον Κάτω Αγιάννη Πιερίας αυτοχειριάζεται ομοίως.
Μόνο η αυτοκτονία του δεύτερου, καθότι διάσημος, δημιούργησε αίσθηση. Οι άλλοι δύο από την ανωνυμία πέρασαν κατευθείαν στην ανωνυμία (σ.σ.: ανώνυμους-νώνυμνους έλεγαν οι αρχαίοι τους νεκρούς).

Ο τερματοφύλακας έπασχε από κατάθλιψη και το έκρυβε, θα πει η γυναίκα του. Μπορεί, όμως, να έπασχε και από έναν διαρκή φόβο, όπως ο "φόβος του τερματοφύλακα πριν από το πέναλτι", λέμε εμείς.

Αλλά, γιατί, τελικά, τρελαινόμαστε; Γιατί όλο και περισσότεροι πεθαίνουμε κάθε στιγμή από μελαγχολία; Γιατί οι άγριοι πρόγονοί μας δεν είχαν ψυχικές διαταραχές; Αλλά και γιατί κατά την κλασική εποχή ο τρελός και ο τραγικός διαλέγονταν, είχαν κοινή γλώσσα, ενώ τώρα όχι;

Σήμερα, η τρέλα δεν είναι το σημάδι ενός άλλου κόσμου, εντός της κοινωνίας, αλλά και ένα σημάδι του τίποτε. Γι' αυτό ο εγκλεισμός είναι "μια πράξη εκμηδενισμού του μηδενός".

Αλλά γιατί τόση οδύνη, τόσος φόβος, τόση τρέλα; Τι είναι η τρέλα; Αναζητώ την απάντηση στην "Ιστορία της τρέλας στην κλασική εποχή'', του Μισέλ Φουκώ (Εκδόσεις Καλέντη). Η προσέγγιση του Φουκώ έχει ως αφετηρία την άποψη του Λακάν, σύμφωνα με την οποία η τρέλα, "το παραλήρημα κάτι θέλει να πει". Τι όμως; Είναι η απελευθέρωση του έγκλειστου, του ζωώδους, που έχουμε απωθήσει μέσω της γλώσσας; Είαι μια απάτη, ένα ξεγέλασμα του φύλακα, που είναι η ηθική του εκάστοτε πολιτισμού; Είναι η κλαγγή των όπλων αυτής της κολοσσιαίας εμφύλιας σύγκρουσης μεταξύ της ψυχής και του σώματος;

Καταλήγω ότι μπορεί κανείς να αντιστοιχίσει τα επικρατούντα είδη τρέλας στους ανθρώπους με την κρατούσα τρέλα του πολιτισμού μιας εποχής. Δεν είναι, ίσως, τυχαίο ότι η κυρίαρχη μορφή "τρέλας" σήμερα είναι η μανιοκατάθλιψη (διπολική διαταραχή ή όπως αλλιώς τη λένε), που αντιστοιχεί στην τρέλα του σημερινού πολιτισμού, που είναι ο "μανιακός καπιταλισμός", αυτό το "συμφέρον" των επιθυμιών που μας αλλοτριώνει και μας ξεριζώνει, που είναι η απόσπαση του ανθρώπου από τη φύση και τη φύση του.

Οι άγριοι ήταν φυσικοί, οι πολιτισμένοι δεν είμαστε.

"Το είναι του ανθρώπου τίθεται ως υποκείμενο απέναντι στον κόσμο, ο οποίος γίνεται πλέον αντιληπτός ως ένα σύστημα αντικειμένων ουσιαστικά ξένο προς τον άνθρωπο, "βουβό" σε ό,τι αφορά τον ύστατο προορισμό του... (σ.σ. Κάποτε). Η ύπαρξη μπορεί να συγκλονιζόταν από βαθύτατους φόβους, αλλά δεν ήταν προβληματική: ο άνθρωπος αναγνώριζε τη φυσική του θέση μέσα στην αμετακίνητη και αδιαμφισβήτητη ιεραρχία των όντων και των πραγμάτων" (Κ. Παπαϊωάννου).
Ο άνθρωπος, πλέον, τίθεται πέρα και πάνω (ως επιθυμία) από τη φύση και σε λίγο και από τη φύση του (κλωνοποίηση, ρομπότ με συνείδηση κ.ά.).

Η ανθρώπινη ιστορία στο εξής θα είναι μια ιστορία των επιθυμούμενων επιθυμιών, μια ιστορία κατάκτησης της φύσης (μέσω της επινόησης της "προόδου") και της επιθυμίας των άλλων. Ετσι, ο άνθρωπος γίνεται θεός στη θέση του Θεού.
Κι όταν αυτή η φαντασίωση καταπίπτει μπροστά στην έσχατη ματαίωση, στον θάνατο ή την απώλεια του παιδιού μας, τότε όλα ξαναγίνονται μηδέν, ένα μαύρο τίποτα, μια μέλανα χολή, το ίδιο και η ψυχή μας